Jadwiga Rappe – kariera, repertuar i osiągnięcia

Jadwiga Rappé (24 lutego 1952, Toruń – 16 maja 2025, Warszawa) to jedna z najważniejszych postaci polskiej wokalistyki XX i XXI wieku. Alt o niezwykłej głębi i szlachetności barwy, który rozbrzmiewał na scenach Carnegie Hall, Royal Opera House, Wiener Staatsoper i Deutsche Oper Berlin – to jej wizytówka rozpoznawana na całym świecie. Kariera Rappé obejmuje tysiące recitali, koncertów symfonicznych i przedstawień operowych, a dyskografia liczy ponad pięćdziesiąt płyt nagranych dla największych wytwórni. Torunianka, która zaczęła od chóru akademickiego, stała się artystką, dla której kompozytorzy pisali specjalnie nowe dzieła.

Toruń i początki – skąd pochodzi Jadwiga Rappé

Jadwiga Rappé urodziła się 24 lutego 1952 roku w Toruniu. Miasto nad Wisłą było jedynie punktem startowym – droga artystyczna szybko przeniosła ją do Warszawy, gdzie stawiała pierwsze poważne kroki w muzyce. Śpiewała w chórach: Akademickim UW i kameralnym Ars Antiqua, obu prowadzonych przez Macieja Jaśkiewicza, oraz w Zespole Muzyki Cerkiewnej prowadzonym przez ks. Jerzego Szurbaka. Pracowała też w Chórze Filharmonii Narodowej. To właśnie te doświadczenia chóralne ukształtowały jej wyjątkową wrażliwość na muzykę zespołową i polifonię, co później zaprocentowało w repertuarze oratoryjnym.

Historia muzyczna rodziny Rappé sięga początków XVIII wieku – przodek ze strony ojca, Niemiec Otto Ernst von Rappe, oficer w służbie króla polskiego, ufundował kościół w kurlandzkim miasteczku Vecpils (dawniej: Altenburg) na Łotwie. Ten rodzinny związek z kulturą muzyczną i europejską tradycją nie był bez znaczenia dla kształtowania się artystycznej tożsamości śpiewaczki.

Wykształcenie – dwie drogi, jeden cel

Jadwiga Rappé to rzadki przykład artystki, która równolegle rozwijała się intelektualnie i muzycznie. Była absolwentką Wydziału Filologii Słowiańskiej Uniwersytetu Warszawskiego na kierunku rusycystyki; w pracy magisterskiej dokonała porównań Psałterzy Dawidowych literackich i muzycznych polskich Jana Kochanowskiego i Mikołaja Gomółki z rosyjskimi Simeona Połuckiego i Wasyla Titowa. To połączenie literatury i muzyki dawnej nie było przypadkowe – przez całą karierę Rappé wykazywała głębokie zainteresowanie historycznym kontekstem wykonywanych dzieł.

Naukę śpiewu rozpoczęła pod kierunkiem Zofii Brégy, a kontynuowała w Akademii Muzycznej we Wrocławiu w klasie Jerzego Artysza, uzyskując dyplom z najwyższym wyróżnieniem. Istotnym dla jej techniki wokalnej był kurs mistrzowski Zary Dołuchanowej w Weimarze. Połączenie polskiej szkoły wokalnej z sowiecką tradycją bel canto okazało się wyjątkowo płodne – Rappé wypracowała technikę, która pozwalała jej swobodnie poruszać się zarówno w muzyce barokowej, jak i w awangardzie XX wieku. Ostatecznie uzyskała tytuł profesora doktora habilitowanego sztuk muzycznych.

Przełom – konkursy, które otworzyły świat

Wielki międzynarodowy sukces Jadwigi Rappé rozpoczął się w 1980 roku, gdy zdobyła I nagrodę na Międzynarodowym Konkursie Bachowskim w Lipsku, a rok później – Złoty Medal na Festiwalu Młodych Solistów w Bordeaux. Dwa prestiżowe wyróżnienia w ciągu zaledwie dwunastu miesięcy to wynik, który rzadko się zdarza, i to w konkursach o zasięgu globalnym. Wówczas zaczęła się jej błyskotliwa kariera sceniczna i nagraniowa.

Dwa zwycięstwa w dwa lata: I nagroda na Międzynarodowym Konkursie Bachowskim w Lipsku (1980) i Złoty Medal na Festiwalu Młodych Solistów w Bordeaux (1981) – to był punkt zwrotny kariery Jadwigi Rappé.

Za nagrane wraz z Mają Nosowską 3 Fragmenty Poematów J. Kasprowicza Karola Szymanowskiego artystka została wyróżniona w roku 1982 nagrodą Polskiego Radia, przyznaną z inicjatywy Jana Webera. Nagroda ta pokazała, że Rappé równie sprawnie odnajduje się w repertuarze polskim, co w bachowskiej polifonii.

Debiut operowy i wielkie sceny

Operowy debiut Jadwigi Rappé odbył się w ramach obchodów 150-lecia warszawskiego Teatru Wielkiego, na Małej Scenie w przedstawieniu Laco Adamika „Amadigi di Gaula” Haendla w roku 1983. Jej ciemny, połyskliwy alt i tytułowa postać księcia Amadysa w złotawej zbroi silne wywarły wrażenie również na zagranicznych gościach jubileuszu. Recenzje otrzymała wyśmienite.

Badisches Staatstheater w Karlsruhe zaangażował śpiewaczkę do roli Kornelii w „Juliuszu Cezarze” Haendla; w marcu 1985 roku przedstawienie zaprezentowano w Warszawie. Zainteresowanie ze strony renomowanych teatrów europejskich potwierdziło, że Rappé jest artystką gotową na największe wyzwania sceniczne. Od tej pory występowała na najważniejszych scenach, estradach i festiwalach w Europie, Ameryce Północnej (1986 – debiut w Carnegie Hall w Nowym Jorku), Puerto Rico, Izraelu, a także w Chinach i Japonii.

Repertuar – od baroku do awangardy

Muzyka oratoryjna i pieśniarska

Artystka dysponowała olbrzymim i bardzo zróżnicowanym repertuarem, głównie oratoryjnym oraz pieśniarskim, sięgającym od muzyki baroku do współczesnej. Jej charakterystyczny, ciemny alt pozwalał na tworzenie kreacji niezwykle zróżnicowanych – od barokowych lamentów Bacha, przez dramatyzm Mahlera, aż po ekspresję dzieł współczesnych kompozytorów, w tym Krzysztofa Pendereckiego.

Wykonywała dzieła od Bacha i Beethovena, przez Brucknera, Dvořáka i Mahlera, aż po Moniuszkę i Pendereckiego. W tym kontekście warto podkreślić szczególną więź Rappé z muzyką współczesną – wielu kompozytorów pisało specjalnie dla niej, brała udział w licznych prawykonaniach muzyki współczesnej.

Opera – od Haendla do Wagnera

Śpiewała w operach m.in. Czajkowskiego, Glucka, Haendla, Pendereckiego, Ponchiellego, Prokofiewa, Purcella, Straussa, Szymanowskiego, Verdiego i Wagnera. Szczególne miejsce w jej dorobku operowym zajął Wagner. Była ceniona zwłaszcza za kreacje Erdy w „Pierścieniu Nibelunga” Wagnera, które wykonywała w Berlinie, Londynie i Wiedniu, a także utrwaliła na płycie dla EMI pod batutą Bernarda Haitinka.

Współpracowała z wieloma słynnymi reżyserami operowymi, m.in. Goetzem Friedrichem, Herbertem Wernicke, Yannisem Kokkosem i Krzysztofem Warlikowskim. Nazwiska te to absolutna czołówka europejskiej reżyserii operowej przełomu XX i XXI wieku, co dobitnie pokazuje, na jakim poziomie artystycznym operowała Jadwiga Rappé.

Współpraca z wielkimi dyrygentami

Kariera Jadwigi Rappé to nieustające spotkania z najwybitniejszymi postaciami świata muzyki klasycznej. Z Bernardem Haitinkiem nagrała Wagnera, pod dyrekcją Lorina Maazela prawykonała „Siedem Bram Jerozolimy” Krzysztofa Pendereckiego. Współpracowała również z Witoldem Lutosławskim, Markiem Janowskim czy Nicolausem Harnoncourtem.

Współpracowała m.in. z Nicolausem Harnoncourtem przy nagraniu Pasji wg św. Mateusza (1985) i Mszy h-moll J.S. Bacha. Nagrania z Harnoncourtem – jednym z pionierów historycznie poinformowanego wykonawstwa – do dziś należą do kanonu interpretacyjnego tych dzieł. Od marca 2006 do marca 2009 była prezesem zarządu Towarzystwa im. Witolda Lutosławskiego, co świadczy o jej zaangażowaniu w promocję polskiej muzyki współczesnej wykraczającym daleko poza działalność wykonawczą.

Festiwale i sceny świata

Jadwiga Rappé brała udział w wielu renomowanych festiwalach międzynarodowych, jak Salzburger Festspiele, Festival de Paris, Festival d’Orange, Brucknerfest Linz, Styriarte Graz, Maggio Musicale Fiorentino, Haendel Festspiele w Karlsruhe, MDR Musiksommer w Lipsku, Warszawskie Spotkania Muzyczne, „Wratislavia Cantans” i „Warszawska Jesień”.

Kariera Jadwigi Rappé obejmuje tysiące recitali, koncertów symfonicznych i przedstawień operowych w najsłynniejszych salach Europy, obu Ameryk i Azji.

Występowała na najbardziej prestiżowych scenach: Deutsche Oper Berlin, Royal Opera House w Londynie, Wiener Staatsoper, Théâtre de la Monnaie w Brukseli czy Carnegie Hall w Nowym Jorku. Lista tych scen to mapa najważniejszych instytucji muzycznych świata – i Rappé pojawiała się na nich regularnie, nie jako gość okazjonalny, lecz jako artystka zapraszana wielokrotnie.

Dyskografia i nagrody płytowe

Dyskografia Jadwigi Rappé to około 60 albumów dla takich oficyn, jak Decca, Philips, Orfeo, Teldec, Erato, Naxos czy DUX. Wiele płyt nagranych z jej udziałem uzyskało wyróżnienia międzynarodowe; 7 z płyt nagranych w Polsce uzyskało nagrody „Fryderyka”, a dalszych 9 było nominowanych do tej nagrody.

• Nominacja do Grammy 2005 – za Requiem Polskie Krzysztofa Pendereckiego nagrane dla firmy Naxos.
• Nagroda „Orphée d’Or” (2011) – przyznana przez Académie du Disque Lyrique za nagranie pieśni Moniuszki wspólnie z Mają Nosowską.
• Nagroda „Diaphason d’Or” – jedno z wielu prestiżowych wyróżnień dla nagrań artystki.
• Siedmiokrotna laureatka Nagrody Fryderyka – polskiego odpowiednika Grammy.
• Złoty Fryderyk 2021 – przyznany przez Akademię Fonograficzną jako wyróżnienie za całokształt dorobku.

Pedagog i mistrzyni – praca dydaktyczna

Od roku 2000 prowadziła klasę śpiewu solowego na Wydziale Wokalno-Aktorskim Uniwersytetu Muzycznego Fryderyka Chopina w Warszawie, a także wykładała w Państwowym Zespole Szkół Muzycznych im. Fryderyka Chopina. Wykładała równolegle na Wydziale Wokalno-Aktorskim Akademii Muzycznej w Gdańsku w latach 2013–2024.

Często zapraszano ją do prowadzenia kursów mistrzowskich w kraju i za granicą. Jadwiga Rappé zasiadała w jury przesłuchań i konkursów wokalnych w kraju oraz za granicą. Dla kolejnych pokoleń polskich śpiewaków była nie tylko autorytetem technicznym, ale też wzorcem artystycznej rzetelności i intelektualnego podejścia do wykonywanego repertuaru.

Odejście i spuścizna

Jadwiga Rappé odeszła po długiej walce z chorobą. 16 maja 2025 roku w Warszawie zmarła Jadwiga Rappé – jedna z najwybitniejszych polskich śpiewaczek specjalizujących się w repertuarze oratoryjno-kantatowym. Miała 73 lata. Rodzina artystki przekazała wówczas krótkie, ale wymowne słowa: „Była niezwykłą kobietą, wybitną śpiewaczką i pedagogiem. Poświęciła życie rodzinie i muzyce, swojej największej pasji.”

Spuścizna Jadwigi Rappé to nie tylko dziesiątki płyt i setki wykonań na największych scenach świata. To też pokolenia wychowanych przez nią śpiewaków i nieusuwalna obecność w historii polskiej muzyki – jako artystki, która altowy głos urodzony w Toruniu uczyniła rozpoznawalnym od Nowego Jorku po Tokio.