Maja Wodecka – wiek, kariera, życiorys

Maja Wodecka to jedna z tych postaci polskiego kina, które przez lata funkcjonowały na marginesie zbiorowej pamięci — mimo że w końcu lat 60. wróżono jej karierę na miarę międzynarodowej gwiazdy. Była jedną z najpiękniejszych gwiazd polskiego kina lat sześćdziesiątych, a nazywano ją „Liz Taylor znad Wisły”. Jej historia to jednak coś więcej niż opowieść o aktorstwie — to życiorys kobiety, która kilkakrotnie zaczynała od nowa: jako aktorka, emigrantka, psychoanalityczka i w końcu tłumaczka poezji. Właściwie nazywa się Maria Halina Zagajewska z domu Wodecka i jest polską aktorką oraz tłumaczką, absolwentką psychologii na Uniwersytecie Jagiellońskim. Przez dekady pozostawała też u boku jednego z najważniejszych polskich poetów XX wieku — Adama Zagajewskiego.

Maja Wodecka — wiek i pochodzenie

Maja Wodecka urodziła się 10 kwietnia 1946 roku. Ma więc dziś 79 lat. Dorastała z wyraźnymi zainteresowaniami artystycznymi — uwielbiała muzykę i z wyróżnieniem ukończyła liceum muzyczne w klasie skrzypiec. Mimo tego, gdy przyszedł czas wyboru drogi życiowej, poszła w zupełnie innym kierunku.

Gdy przyszedł moment wyboru kierunku studiów, zdecydowała się na psychologię — na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie, gdzie poznała Adama Zagajewskiego, który także interesował się psychologią i filozofią. Nikt z nich wtedy nie wiedział, jak potoczy się ich wspólne życie. Kraków odegrał w jej biografii rolę kluczową — to tu zaczęła studia, tu weszła przypadkiem w świat kina i tu, po latach, wróciła na stałe.

Przypadkowy debiut, który zmienił wszystko

Początki kariery aktorskiej Mai Wodeckiej to historia wyjęta niemal z hollywoodzkiego scenariusza. Będąc 22-letnią studentką psychologii, wybrała się na spacer, by popatrzeć na Barbarę Kwiatkowską i Daniela Olbrychskiego kręcących w Krakowie film „Jowita” w reżyserii Janusza Morgensterna. Wypatrzył ją z tłumu gapiów asystent reżysera, który zaproponował jej statystowanie w jednej ze scen.

Jej epizodyczna rola w „Jowicie” została dostrzeżona i kilka miesięcy po premierze Maja Wodecka dostała telegram z Warszawy z zaproszeniem na próbne zdjęcia do filmu „Dancing w kwaterze Hitlera”. Mimo że nie miała ani aktorskiego wykształcenia, ani doświadczenia w zawodzie, została wybrana do głównej roli w tym filmie psychologicznym w reżyserii Jana Batorego.

Maja Wodecka nigdy nie ukończyła szkoły aktorskiej. Całą karierę filmową zbudowała wyłącznie na naturalnym talencie i intuicji — a jej psychologiczne wykształcenie okazało się w tym zawodzie zaskakująco przydatne.

Podczas próbnych zdjęć z Olgierdem Łukaszewiczem czekało ją kilka niespodzianek — musiała palić papierosy, choć tego nie lubiła, i jeździć na rowerze, choć nie umiała. Dlatego bardzo się zdziwiła, gdy otrzymała główną rolę.

Filmografia — złote lata polskiego kina

Lata 1967–1969 to okres, w którym Maja Wodecka pojawiła się w kilku znaczących produkcjach polskiego kina. Choć jej przygoda z aktorstwem trwała zaledwie kilka lat w kraju, zdążyła zostawić wyraźny ślad. Poniżej najważniejsze polskie role:

• 1967 — „Jowita” (reż. Janusz Morgenstern) — rola dziewczyny na balu maskowym, bez wymienienia w czołówce
• 1968 — „Dancing w kwaterze Hitlera” (reż. Jan Batory) — rola Anki; film nagrodzony na festiwalu w Karlowych Warach
• 1968 — „Człowiek z M-3″ (reż. Leon Jeannot) — rola Agnieszki, córki Profesora; wystąpiła u boku Bogumiła Kobieli — był to ostatni film tego wybitnego aktora. Film przyniósł jej dużą popularność.
• 1969 — „Ostatni świadek” — rola Luizy, córki Schmidta; miała okazję zagrać z kolejnym swoim idolem — Stanisławem Mikulskim
• 1969 — „Zbrodniarz, który ukradł zbrodnię” — rola Marioli, byłej żony Kernera

We Francji jej filmografia obejmowała kolejne tytuły: „Docteur Popaul” (1972), „L’Affiche rouge” (Czerwony afisz, 1976), w którym zagrała Olgę Bancic, „Pauline et L’Ordinateur” (1978) oraz serial „Misja” (1980), gdzie wcieliła się w postać Heleny Sauerbach.

Emigracja do Francji — odwaga bez znajomości języka

Ośmielona sukcesami, w 1970 roku wyjechała do Francji z głębokim przekonaniem, że podbije tamtejszy rynek filmowy. Wykazała się przy tym olbrzymią odwagą, bo nie mówiła po francusku i nie miała żadnych znajomości.

We Francji zagrała w kilku filmach, ale nie były to role na miarę jej ambicji, więc w końcu zrezygnowała z aktorstwa. Droga zawodowa potoczyła się inaczej niż planowała. Maja Wodecka rozwiodła się z mężem i została sama z córką. Nie mogła już dłużej czekać na to, aż któryś z francuskich reżyserów do niej zadzwoni. Zajęła się więc handlem między Polską a Francją, ale gdy stan wojenny utrudnił robienie interesów, zaczęła pracę w swoim zawodzie i została psychoterapeutką.

Po występie w serialu „Misja” w roku 1982 wyjechała na stałe do Francji, gdzie pracowała m.in. jako psychoanalityk. Wykształcenie psychologiczne, które zdobyła na Uniwersytecie Jagiellońskim, okazało się więc nie tylko tłem dla kariery aktorskiej, ale prawdziwym fundamentem zawodowym na kolejne dekady.

Miłość do poezji — i do poety

Jak zaczęła się znajomość z Zagajewskim

Na Uniwersytecie Jagiellońskim Maja Wodecka poznała Adama Zagajewskiego, który także interesował się psychologią i filozofią. Ich drogi jednak przez lata się rozchodziły — ona budowała karierę aktorską, on angażował się w opozycję literacką i polityczną. Po podpisaniu Listu 59 jego twórczość została objęta zakazem druku przez komunistyczne władze. W 1982 roku Zagajewski wyemigrował do Paryża.

Oboje znaleźli się we Francji — i to właśnie tam ich znajomość przerodziła się w coś trwałego. Maja najpierw zakochała się w wierszach Adama, potem w nim. Zaczęła przekładać na język francuski jego poezję, a że okazało się, że ma do tego smykałkę, na poważnie zajęła się tłumaczeniami.

Tłumaczenia i nagroda Jean Malrieu

W wierszach Zagajewskiego znalazła też inspirację do podjęcia się nowego zawodu i została tłumaczką jego poezji. Początkowo robiła to dla zabawy, ponieważ, jak sama mówiła, poezja francuska ją rozczarowała. Z czasem jednak tłumaczenie stało się prawdziwą pasją i pełnoprawnym zawodem.

Przetłumaczyła m.in. tomy Adama Zagajewskiego na język francuski — za te przekłady otrzymała w 1990 roku nagrodę Jean Malrieu — oraz poezję C.K. Williamsa i Edwarda Hirscha na język polski. Przekłady Williamsa ukazały się nakładem wydawnictwa a5 w 2002 roku, a Hirscha — nakładem wydawnictwa Znak w 2003 roku.

Nagroda Jean Malrieu (1990) — prestiżowe francuskie wyróżnienie za przekład poezji, przyznane Mai Wodeckiej za tłumaczenie tomów Adama Zagajewskiego na język francuski.

W tym samym 1990 roku wyszła za Adama Zagajewskiego. Rok nagrody i rok ślubu — zbieżność, która dobrze ilustruje, jak ściśle jej życie osobiste i zawodowe splotły się w jeden nurt.

Powrót do Polski

Życie na emigracji bardzo nie podobało się Zagajewskiemu. Kiedy córka Mai dorosła i założyła własną rodzinę, namówił żonę do opuszczenia Francji. Do Polski wrócili latem 2002 roku. Maja nie chciała wracać. Zrobiła to wyłącznie dla ukochanego.

Po powrocie osiedli w Krakowie. Maja Wodecka znalazła spokój w tłumaczeniu poezji swojego męża, lepieniu z gliny i prowadzeniu psychoterapii. Aktywność twórcza i terapeutyczna — dwa równoległe tory, które prowadziła jednocześnie przez wiele lat.

Adam Zagajewski — mąż, poeta, współpracownik

Związek z Adamem Zagajewskim to nie tylko historia miłosna, ale też wyjątkowa współpraca artystyczna. W 2017 roku Zagajewski został uhonorowany Nagrodą Księżniczki Asturii, „jedną z najważniejszych nagród w świecie hiszpańskojęzycznym”. Jego nazwisko wielokrotnie pojawiało się w kontekście literackiej Nagrody Nobla.

Maja Wodecka przez lata była tłumaczką jego twórczości na język francuski, co czyniło ją kimś więcej niż tylko żoną poety — była aktywną uczestniczką procesu, dzięki któremu jego wiersze docierały do czytelników frankofońskich. Adam Zagajewski żył w latach 1945–2021 — po jego śmierci Maja Wodecka pozostaje strażniczką jego literackiego dziedzictwa.

Córka i życie rodzinne

Z pierwszego małżeństwa Maja Wodecka ma córkę. Kiedy córka dorosła i założyła własną rodzinę, Maja zdecydowała się — choć niechętnie — opuścić Francję i wrócić do Polski razem z Zagajewskim. Szczegóły dotyczące córki nie są publicznie znane, co warto uszanować.

Wielowymiarowa kobieta — aktorka, psychoanalityczka, tłumaczka

Życiorys Mai Wodeckiej to rzadki przykład biografii, w której każdy etap jest zupełnie odrębny, a jednak wszystkie łączy jedna nić — wrażliwość na człowieka i jego wewnętrzny świat. Jako aktorka budowała postacie opierając się na psychologicznym rozumieniu motywacji. Jako psychoanalityczka pomagała innym. Jako tłumaczka przenosiła emocje z jednego języka na drugi.

Maja Zagajewska, w młodości Wodecka, miała wszystko, by błyszczeć na światowych ekranach: wielki talent, zjawiskową urodę i naturalne predyspozycje. Wybrała jednak coś trudniejszego — życie na własnych warunkach, poza utartymi ścieżkami. Trzy zawody, dwa kraje, jedna nagroda literacka i kilkanaście ról filmowych — to bilans, który mówi sam za siebie.